Куьйгаца схьайазийна ду ас хӏара жайна кху манусктрипт тӏера (Text extracted by Hand from this manuscript):

Hugo Schuchardt Archiv

дешніш, лēҟар, x̓іехам, кіцініш, ді̄царш, x̓іехар, дагардар

нахчујн ђуж ду һара.

Нохчойн жуз ду хӏара.

шā дуіx̓x̓ір діна вајң тēріхің 1279 шараx̓,

Ша дуьххьара дина вайн терахьан 1279 шарахь,

гуіріенің x̓алхарачу баттаx̓.

гуьйренан хьалхарчу баттахь.

һара дінаріг ву досіең ԛēді āлатаң гōруң

Хӏара динарг ву Досен Къеди алатан горун

волуң тајпані дішніē.

волу тайпанна дишни.

зорбуң туехна

Зорба тоьхна

тіплізіеx̓.

Типлийзехь.

1862.

1862.

лēҟар.

Лекхар.

ас x̓уінех вахаңчуx̓ ӷала бі̄ң.

Ас хьуьнах ваханчух гӏала бий.

аx̓ лаჭԛајна лāмаруочуң вір.

Ахь лачкъийна ламарочун вир.

маx̓мӯда јāздің ђајна.

Махьмуда йазди жайна.

шуꜧајб қа ōруш вōллу.

Шуӏайб кӏа оруш воллу.

ꜧамірхаң ђежің лōму вахаң.

Ӏамирхан жежан лома ваха.

татархана ђа ēҟуō дај̊ің.

Татарханан жа экхо дайъи.

мусуостаң бēріш x̓ēԛіл дōцуш ду.

Мусостан бераш хьекъал доцуш ду.

ідріс ԛōлух вахаңчуx̓, уерсіјша ві̄ң.

Идрис къоланах ваханчух, оьрсаша вий.

сулајмаң јӯраҟ дōцуш ву.

Сулейман йуракх доцуш ву.

куі̄рінуō қуорнај діx̓ің.

Куьйрано кӏорни дихьи.

хі ҭехулу нēкі діеш бēдіш ліēла.

Хи тӏоьхула нека деш бедаш лела.

веддевуедічу стегің туоп јуіжің.

Веддавоьдучу стеган топ йуьйжи.

дꜧā дуедең вај сең наҟрачуірің дēлле.

Дӏо доьду вай сан накхарачуьра даьлла.

сең дā წаx̓ вац.

Сан да цӏахь вац.

нāна x̓ēре јахана.

Нана хьере йахана.

ҟāна шу бежіē ду.

Кхана шу беже ду.

сіелхана місірбіј x̓ашалӷа вахаң.

Селхана Мисарби хьошалгӏа ваха.

јіерајң ді̄наx̓ ōху тхајң қантана зудаң јāлуоріг ју.

Йеарин дийнахь оха тхайн кӏантана зуда йалор йу.

бāзараx̓ духкуш ђа ду.

Базарахь духкуш жа ду.

ꜧај წінің кетір дікің ју.

Ӏай цӏена кетар дика йу.

тахана ԥēріскің ду, рузбана ӷујріг ду вај.

Тахана пӏерасканан де ду, рузбана гӏур ду вай.

тураҟаш ліēла јуртің јуԛԛіеx̓, ӷудунуш дōхуш.

Туркхаш лела йуьртан йуккъехь гӏуданаш дохуш.

јуртің дā ледір ву вајң.

Йуьртан да ледара ву вайн.

бēхічу нāхана јуԛԛіеx̓ дікің ду вāхаң.

Бехачу нахана йуккъехь дика ду ваха.

јуртеx̓ ꜧēділ дікің ду.

Йуьртехь ӏедал дика ду.

āдам ҟуелліна леттіхің ԛа доцуш.

Адам кхоьллина лаьттах къа доцуш.

нāхана пајда біең стаг дікің ву.

Нахана пайда бен стаг дика ву.

дāла вајна делле x̓ēԛіл.

Дала вайна делла хьекъал.

лāм ҭеx̓ луо доҟҟуң ду.

Лам тӏехь ло доккха ду.

махуō хіең буожајң.

Махо хен божий.

дарцуō ђа дај̊ің.

Дарцо жа дайъи

хі чуx̓ хілу ჭēріј.

Хи чохь хуьлу чӏерий.

x̓іехам болуң дешніш.

Хьехам болу дешнаш.

дāла вајна ꜧумру јелле зііē ца јај̊аң.

Дала вайна оьмар йелла зе ца йайъа.

іштің һума ма діē аx̓ ҟіēчунна, цујңге терініг x̓ајна ҟіēчуō дічаx̓, халаң хіēтаріг делаx̓.

Иштта хӏум ма де ахь кхечунна, цунах тераниг хьайна кхечо дича, халахетар делахь.

дēлах ҟіēраң а віēза, дēлің ԛіңхіетамах дуог а ма ділла.

Делах кхера а веза, Делан къинхетамах дог а ма дилла.

могуш волуң стаг јіміш дōцуш ліēлар, доҟҟуң ајіп ду.

Могуш волу стаг йимаш доцуш лелар, доккха айп ду.

даувніш дуҟа ма ліēладіē, даувніш дуҟа ліēлуоң стаг x̓екімішна а нāхана қуордавуо.

Девнаш дукха ма леладе, девнаш дукха лело стаг хьаькамашна а, нахана а кӏордаво.

тахана дічаx̓ мегіш долуң һума, ҟāна діер ас āліē ма діта, һунда ēлчаx̓? ҟāналēрің де x̓ең лааміеx̓ дац.

Тахана дича мегаш долу хӏума, кхана дер ас алий ма дита, хӏунда аьлча? Кханалера де хьан лаамехь да.

мілла а велаx̓ а шā хіēташ шіēң x̓ēԛіл массēріңчул а туеліш ду ēлле, із ꜧіēхавеллеріг ву.

Милла а велахь а, ша хеташ, шен хьекъал массерачул а тоьлуш ду аьлла, иза ӏехавелларг ву.

x̓ēԛіл деріг шā ҟіēтам болучу нāхах дагаві̄ріг ву.

Хьекъал дерг ша кхетам болчу нахах дагавийриг ву.

дāла ҟуелліна һума ешніш ма діē; із ешніш дар і ҟуеллінаріг ешніш вар санна ду.

Дала кхоьллина хӏума аьшнаш ма де; иза аьшнаш дар и кхоьллинарг аьшнаш вар санна ду.

цx̓анціі x̓аӷ ма ліēлајіē, оцујңгеx̓ x̓уōна хілуш пајда бац, амма x̓ең дікініш дај̊у цуō.

Цхьаьнца а хьагӏ ма лелайе, оцуьнгахь хьуна хуьлуш пайда бац, амма хьан диканаш дойъу цо.

цx̓а буолх баң дагалесчаx̓ уојла а јіē аx̓, x̓ēԛол долчу нāхах дагавāла x̓уо.

Цхьа болх бан дагалаьцча ойла а йе ахь, хьекъал долчу нахах дагавала хьо.

сіхуонцің һума ма діē, сіхің діна һума мегіш хір дац.

Сихонца хӏума ма де, сиха дина хӏума мегаш хир дац.

іеӷуз ма ӷуō, іеӷуз вахчі і кестің јуха віерза.

Оьгӏаз ма гӏо, оьгӏазвахча а кеста йухаверза.

лēҟар діеш, харц дешніш ма ді̄ца, x̓уо ізуш ді̄цуш велаx̓, x̓ең баԛдолчух а нāх тіешер бац.

Лекхар деш, харц дешнаш ма дийца, хьо уьзаш дуьйцуш велахь, хьан бакъдолчух а нах тешар бац.

цx̓а һума ді̄цуш волчу стагана јуԛа ма ліēлха, і ді̄ціна вāллац сāбур діē.

Цхьа хӏума дуьйцуш волчу стагана йукъа ма лелха, и дийцина валлалц собар де.

бāлај ҭеx̓ сāбур діē, дēлің ԛіңхіетаміē дуог дōхуш.

Бала тӏехь собар де, Делан къинхетаме дог дохуш.

харц тіешулла ма діē аx̓, x̓уо ђуежіхатіенах ҟіēруш велаx̓, харц тіешулла дар даҟҟајчу ԛінуошхің ду.

Харц тоьшалла ма де ахь, хьо жоьжахатех кхоьруш велахь, харц тоьшалла дар даккхийчу къинойх ду.

ԛамēл діеш, делах дуіј ма баа.

Къамел деш, Делах дуй ма баа.

ԛēрің дуіј баарах ларлуō.

Къера дуй баарх ларло.

ԛēрің дуіј баар даҟҟајчу ԛінуошхің ду.

Къера дуй баар даккхийчу къинойх ду.

дāла ма діē ēлле һума діта, ізуш ліēладаx̓ ԛа ду x̓уōна.

Дала ма де аьлла хӏума дита, уьзаш леладахь къа ду хьуна.

вуочу стагацің дуоттаӷала ма лāца, цуіңцің дуоттаӷала ліēладаx̓ ӷајӷа јōцуш вісур вац x̓уо.

Вочу стегаца доттагӏалла ма лаца, цуьнца доттагӏалла леладахь гӏайгӏа йоцуш вуьсур вац хьо.

дāјіе нāніе ліера, дāла ēллечіē терің.

Дай-наний лера, Дала аьллачух тера.

x̓ајл воҟҟучу стагал, цуіні пуормазің x̓алха ма вāла, цуінің ніԛ а ма хāдабіē.

Хьайл воккхачу стагал, цуьнан пурбаза хьалха ма вала, цуьнан некъ а ма хадабе.

x̓ајл баҟҟајчу нāхацің сінԛіēраміеx̓ хілчаx̓, цāрал бēрчіеx̓а вāліē уаx̓а ма хаа.

Хьайл баккъийчу нахаца синкъерамехь хилча, царал баьрчехьа валий охьа ма хаа.

вуочу белхішна дēле резі вац, вуочу белхішна ҭеx̓а ма вāза x̓уо; вуочу һуманашна ҭеx̓а везчаx̓ нāхана віēзаш хір вац x̓уо; дēле резі і хір вац x̓уōна.

Вочу белхашна Дела реза вац, вочу белхашна тӏаьхьа ма ваза хьо; вочу хӏуманашна тӏаьхьа ваьзча нахана везаш хир вац хьо; Дела реза а хир вац хьуна.

ҭе һуеттінчу стагана муҭіꜧ хілаң віēза x̓уо.

Тӏехӏоьттинчу стагана муьтӏахь хила веза хьо.

нāхацің ніწԛ ма ҟоччу ēсіл хілаң віēза.

Нахаца ницкъ ма кхоччу эсала хила веза.

қоршіміē нāхацің хілар, ӷіллаҟ ца хілар ду.

Кӏоршаме нахаца хилар, гӏиллакх ца хилар ду.

біēхучу һуманахаң ларлуō, тіēшаміē хіла, јіна ჭāӷуо латтајіē, харц ліер а ма діē.

Боьхачу хӏуманах ларло, тешаме хила, йина чӏагӏо латтайе, харцлер а ма де.

пітна ліēлуоң стаг біехказаң ма вāха цуіні ӷуо а ма діē, һунда ēлчаx̓? цуінің пітна массуошке а ҟōчу, x̓алха цуіні јішавашанішке, ҭаҟҟа цуінің лӯлахуошке, цулҭеx̓а бēхічу нāхіē ҟōчу.

Питана лело стаг бехказа ма ваха цунна гӏо а ма де, хӏунда аьча? Цуьнан питана массарна а кхочу, хьалха цунна йижаршка-вежаршка, тӏаккха цуьнан лулахошка, цултӏаьхьа бехачу нахе кхочу.

ԛōлуш а діеш пітна а ліēлуочу стагах дікің ԛуēнехі ву, ма āла; һунда ēлчаx̓? із діēзаш ву x̓āрам нēԛіцің нēхің һума, шā ԛаx̓іегаң ца лууш; წԛа а цуінің оцу балхах вāхар хір а дōцуш, нāха шіēна сардамаш а біēхуш, цx̓анна а дікічу стагана віēзаш вōцуш ву із. дікің ԛуēнехі іштініг ву: шā дініеx̓ а волуш, x̓āрам һуманна ҭеx̓а ца вōзуш, шіēна буолх а біеш, нāхана а махкана а паjда біеш, нāхана віēзаш а волуш веріг.

Къоланаш а деш питана а лелочу стагах дика къонах ву, ма ала; хӏунда аьлча? Из дезаш ву хьарам некъаца нехан хӏума, ша къахьега ца лууш; цкъа а цуьнан оцу балхах вахар хир а доцуш, наха шена сардамаш а боьхуш, цхьанна а дикачу стагана везаш воцуш ву из. Дика къонах ишттаниг ву: ша динехь а волуш, хьарам хӏуманна тӏаьхьа ца возуш, шена болх а беш; нахана а, махкана а пайда беш, нахана везаш а волуш верг.

дāла x̓ајна парз діна ҭе ділліна һума, мел халаң делаx̓ а, ҟōччуш ліēладіē.

Дала хьайна парз дина тӏедиллина хӏума, мел хала делахь а, кхоччуш леладе.

лӯлахуочуцің дікің хіла x̓уо, дāла ēллечіē терің; һар һуманаx̓ ԛіңхіетам біеш а хіла x̓уо.

Лулахочуьнца дика хила хьо, Дала аьллачух тера; хӏора хӏуманах къинхетам беш а хила хьо.

ші һума ду ԛіјаматаң ді̄наx̓ дēле шешке x̓ожур вōцуш, һунду ізуш ēлчаx̓? ԛіңхіетам бōцуң стаг а вуоң лӯлахуо а ву.

Ши хӏума ду къематан дийнахь Дела шайга хьожур воцуш, хӏун ду уьзаш аьлча? Къинхетам боцу стаг а, вон лулахо а ву.

кіцініш.

кицанаш

бух бōцуң шēліг хіх дузур дац.

Бух боцу шелиг хи дузур дац.

қајчу куігішна нāха ԛаx̓іегнаріг діēза.

Кӏайчу куьйгашна наха къахьегнарг деза.

букур вуелле стаг кашуō ні̄свіер.

букурвоьлла стаг кашо нисвер.

пx̓ēруо морзух ліēлабуо куіг ца дōгуоң.

Пхьеро морзах лелабо куьг ца даго.

ჭēруō лоху хі чуx̓ қоргу меттіг.

Чӏеро лоху хи чухь кӏорга меттиг.

біі̊ куог боллушіēx̓а гаур а јуеде гал.

Биъ ког боллушехь говр а йоьду гал.

мāха ліēлачухулу тај а ліēла.

Маха лелачухула тай а лела.

дāца уістіхі санна хіла, берзілуој кіччің ју x̓уōна.

Даца-уьстагӏий санна хила, берзало кийчча йу хьуна.

x̓ēԛіл долчуна деррігіе дуініе а шіēң дē муохк санна бу.

Хьекъал долчунна дерриг дуьне а шен ден мохк санна бу.

сāрагах ца біна һуоз ӷожух хір бац.

Сарагах ца бина хӏоз гӏожах хир бац.

нēхің діēӷах бōллуң пхуо, хіенах боллуш санна хіēта.

Нехан дегӏах боллу пхо, хенах боллуш санна хета.

ōхуш ēллеріг ōлуш карајна.

Охуш аьлларг олуш карийна.

уерсіјң ӷудалаҟуō пx̓āгал лесна, бōху.

Оьрсийн гӏудалкхо пхьагал лаьцна, боху.

ҟі̄рінчу нāна јіелхана јац.

Кхийрина нана йилхана йац.

церіг јōцуш буорз хір јац.

Церг йоцуш борз хир йац.

сіхің дахана хі һуордух і̄на дац.

Сиха дахна хи хӏордах ийна дац.

ма лāца дē маж, лецчі ма хіēца.

Ма лаца ден маж, лаьцча ма хеца.

ді̄царш

Дийцарш

I.

цx̓ені нāха сермік лесна, цулҭеx̓а x̓оҟух біхкіна, цуіңці кіēӷат а уелліна, улав ешгің чуоңкар а јілліна, кіēӷат ҭеx̓ јāздіна хілле: "һара чуоңкар ҭех мел вōлучуō ҟуззу тӯхујла", ēлле. цулҭеx̓а цx̓а стаг вуедіш хілле, цунна улавхулу вēлле, чуоңкар а ца тӯхуш. ҭāҟҟа сермікуō ēлле цуіңге суōна і ꜧіллуң чуоңкар ца туоххал дікің діначу аx̓, суо бастуріг бара. ҭāҟҟа оцу стага бестіна і сермік. ҭāҟҟа сермікуō вааң x̓аувзајна із стаг, ҭāҟҟа оцу стага ēлле сермікіē. ма ваа суо, хēттіна ҟāчаx̓ вуур ву аx̓; сермікуō ēлле: x̓еңге хōттур вајшімма? стага ēлле: хіē. ҭāҟҟа хіē, шіēга хēттічі, ēлле: сермік баԛліу. оцу хēнаx̓ навԛа дōгуш хілле цx̓уōгал. ҭāҟҟа ēлле стага: цx̓уōгаліē хōттур вајшімма; шіēга хēттічаx̓ цx̓уōгалуō ēлле: суō ца хаа шушінніē ҟел мӯха јі̄ріг ју, сермік біхкінчу діга суо, ҭāҟҟа āр ас шуна ајса āң деріг. ҭāҟҟа дігна цx̓уōгал сермік біхкінчу. цx̓уōгалуō ēлле оцу стагіē: тохур санна бехкал і сермік. цулҭеx̓а ēлле цx̓уōгалуō стагіē: һара чуоңкар ҟуззу туехніеx̓, хаттаң ца ӷуоң варај x̓уо. цулҭеx̓а шімміē а ҟуззу ҟуззу сермікіна чуоңкар а туехна дꜧā дахана.

Цхьана наха саьрмак лаьцна, цултӏаьхьа хьокхах бихкина, цуьнца кехат а оьллина, улле аьчка чхьонкар а йиллина, кехат тӏехь йаздина хилла: «Хӏара чхьонкар тӏех мел волучо кхузза тухийла», аьлла. Целтӏаьхьа цхьа стаг воьдуш хилла, цунна уллехула ваьлла, чхьонкар а ца тухуш. Тӏаккха саьрмако аьлла цуьнга: «суна и ӏуьллу чхьонкар ца тоххал дика диначу ахь, со бостур бара». Тӏаккха оцу стага баьстина и саьрмак. Тӏаккха саьрмако ваа хьовзийна и стаг, тӏаккха оцу стага аьлла саьрмаке: «Ма ваа со, хаьттина кхачахь вуур ву ахь»; саьрмако аьлла: «хьаьнга хоттур ду вайшимма?» Стага аьлла: «хига». Тӏаккха хино, шега хаьттича, аьлла: «саьрмак бакълуьй». Оцу хенахь новкъахь догӏуш хилла цхьогал. Тӏаккха аьлла стага: «цхьогале хоттур ду вайшимма»; шега хаьттича цхьогало аьлла: «суна ца хаа шуьшинна кхел муха йийр йу, саьрмак бихкинчу дига со, тӏаккха эр ас шуна айса аьн дерг». Тӏаккха дигна цхьогал саьрмак бихкинчу. Цхьогало аьлла оцу стаге: «тохара санна бехкал и саьрмак». Цултӏаьхьа аьлла цхьогало стаге: «хӏара чхьонкар кхузза тоьхнехьара, хатта гӏур варий хьо?». Цултӏаьхьа шимма а кхуз-кхузза саьрмакна чхьонкар а тоьхна дӏадахна.

II.

цx̓а воҟҟуң стаг хілле муолла нēсіріт бōхуш. оцуō цx̓ені хēнаx̓ гулдіна бēріш, сіңԛіēрам баң ōцу бēрішцің. ҭāҟҟа муолла нēсірітана бēріш қуордајна, ҭіēра дāлаң тігна дац. ҭāҟҟа муолла нēсіріта бēрішке ēлле: ђē бēріш, дꜧā махаx̓ сāӷадіēԛу, x̓іелхалаш ецце, сāӷа шуна а луріг ду, x̓алха ҟешначуна дуҟа луріг ду. ҭāҟҟа бēріш x̓ілхіна; і бēріш x̓ілхічаx̓, ҟіēчу бēрішна дајна, ізуш а x̓ілхіна. ҭāҟҟа муолла нēсіріта дегіңбаам біна, цx̓а буолх бāцаx̓, ҟіēчаx̓ēрі бēріш x̓іелхуріг дāцара, ēлле. ҭāҟҟа муолла нēсіріт а x̓ēдде; дꜧā ҟешчі бēрішна діēԛуш сāӷа ца карајна, x̓і̄зуш дісіна. x̓ацар дēлле, віеана муолла нēсіріт ецце ҟешна. оцуіңге бēріша хēттіна: x̓уо һунда віеана муолла нēсіріт? ēлле: сāӷа далар баԛду муттуш віеар.

Цхьа воккха стаг хилла Несарт-Молла бохуш. Оцо цхьана хенахь гулдина бераш, синкъерам бан оцу берашца. Тӏаккха Несарт-Моллина бераш кӏордийна, тӏерадовла туьгуш ца хилла. Тӏаккха Несарт-Моллас берашка аьлла: «Же бераш, дӏо махахь сагӏа доькъу, хьелхалаш эцце, сагӏа шуна а лур ду, хьалха кхечначунна дукха лур ду». Тӏаккха бераш хьилхина; и бераш хьилхича, кхечу берашна а дайна, уьзаш а хьилхина. Тӏаккха Несарт-Моллас дегбаам бина, цхьа болх бацахьара, кхечеран бераш хьоьлхур дацара аьлла. Тӏаккха Несарт-Молла а хьаьдда; дӏакхаьчча берашна доькъуш сагӏа ца карийна, хьийзаш бисна. Хьацар даьлла, эцце кхаьчна веъна Несарт-Молла. Оцуьнга бераша хаьттина: «Хьо хӏунда веъна Несарт-Молла?» Цо аьлла: «Сагӏа далар бакъ ду моьттуш веара».

III.

зураб ԛōлуш діеш вара, წԛа а дітаң уојла јāцара. зурабаң дікің гаур јара, із x̓аң лаჭԛајна ца хууш ріēмара јајң. зураба дуҟа лі̄хір шіēң гаур, цунна цx̓еннаx̓аа ца карајна. зураб ӷајӷаніē хілің, шā шіēцің уола јіна, ēлің: ас нēхің гаураш дуҟа ліеჭԛајніēра, цēрің дајшна ма халаң хіēтте, хіēтанд. һоҟу дашіеx̓ цунна даг ҭе дēле віеаң, цуō ēлің: везің дēле, аx̓ гіечдіē сең ԛінуошна, суō ајса һінцалац діңчуна дуохкуōвēлің; һоҟулҭеx̓а ҟең вуоң һума ма діер дац. цулҭеx̓а зурабах дікің суіпі стаг хілің.

x̓аусалаш бēріш мӯха хілің зурабах дікің стаг, мел халаң хіēтте зурабана шіēң гаур јајчі; іштің хіēта нāхана а шајң һума јајчі. ма ꜧāмадіēлаш іштің һума даң; іштініг шуна шешна дічі, халаң хіēтар делаx̓.

Зураб къоланаш деш вара, цкъа а дита ойла йацара. Зурабан дика говр йара, иза хьан лачкъийна ца хууш ремара йайна. Зураба дукха лийхира шен говр, цунна цхьанххьа а ца карийна. Зураба гӏайгӏане хили, ша шеца ойла йина, эли: «Ас нехан говраш дукха лечкъийнера, церан дайшна ма хала хетта хир ду-те». Хӏокху дашехь цунна даг тӏе Дела веа, цо эли: «Везан Дела, ахь гечде сан къиношна, со айса хӏинцалц диначунна дохковели; хӏокхултӏаьхьа кхин вон хӏума ма дер дац». Цултӏаьхьа Зурабах дика суьпа стаг хили.

Хьовсалаш бераш муха хили Зурабах дика стаг, мел халахетта Зурабана шен говр йайча; иштта хета нахана а шайн хӏума йайча. Ма ӏамаделаш иштта хӏума дан; ишттаниг шуна шайна дича, халахетар делахь.

x̓іехарш

Хьехарш

дēлің језічу წерцің дуōладуо ас һара. һар һумануō мел біең хастам дāлла бу; іштің дēле ву із, доллучу һуманај дā шā хілле волуң. вазваларах хуоттабелле ԛіңхіетам а вуочу белхішхаң ларвалар а вајң пајхамарна муx̓аммадана (ꜧалајһіссалāтувассалāму) хілба, цујнің нāхана а, цујнің асхāбішна а массуошна а, амін.

Дела йезачу цӏерца, доладо ас хӏара. Хӏора хӏумано мел бен хастам Далла бу; иштта Дела ву иза, доллучу хӏуманийн да ша хилла волу. Вазаваларх хоттабелла къинхетам а, вочу белхех ларвалар а вайн пайхмарна Мухьаммадана (ӏалайхӏиссалатувассалам) хуьйла, цуьнан нахана а, цуьнан массо а асхьабашна а, амин.

һај сең бēр,

Хӏай сан бер,

аx̓ хаа хаазаң мегіш дōцуң һума!

хьуна хаийла, ца хаьа мегаш доцу хӏума!

һунду із ēлчаx̓, і̄ман ду із, іслам ду із? і̄ман һунду ēлчаx̓, аx̓ āла: баԛдар ду деррігіе а шіēцің муx̓аммад пајхамар віеана һума. іслам һунду ēлчаx̓, аx̓ āла: муҭіꜧ хілар ду гучаx̓ долучу x̓укманашна; һунду ізуш ēлчаx̓? дāла парз діна: пхі лāмаз ду, мāрха ҟāбар ду, закат даҟҟар ду, ніწҟачі x̓аже дар ду; ізуш дōцуріш ҟең а ҟең а ду.

Хӏун ду иза аьлча, ийман ду иза, ислам ду иза. Ийман хӏун ду аьлча, ахь ала: «Дерриге а шеца Мухьаммад-Пайхмар веана хӏума бакъдар ду». Ислам хӏун ду аьлча, ахь ала: «Гучахь долчу хьукамашна муьтӏахь хилар ду». Хӏун ду уьзаш аьлча? Дала парз дина: пхи ламаз ду, марха кхабар ду, закат даккхар ду, ницкъ кхачахь хьаж дар ду; уьзаш доцурш кхин а, кхин а ду.

һај сең бēр,

Хӏай сан бер,

ҭāҟҟа а аx̓ хаа, хаазаң мегіш дōцуң һума!

тӏаккха а хьуна хаийла, ца хаьа мегаш доцу хӏума!

һунду із ēлчаx̓? һар пхі̄ттарің вēллечу стагана хаар ду везчу дēліеx̓ долуң сіпаташ. һунду ізуш ēлчаx̓? каруор а, x̓алхіе хілар а, ҭеx̓а вісар а, цx̓анна а һуманіē таруō ца јар а, шіēң діēӷацің һуоттар а, цаꜧ хілар а, ніწԛҟāчар а, лаар а, хаар а, ді̄на хілар а, гар а, ліер а. дēле хілар ду: ніწԛҟōчуш, лууш, хууш, ді̄на, хезіш, гуш, ліуш. везчу дēліеx̓ дōцуң сіпаташ ду: ца каруор, ца xілар, керлің хілар, һуманцің таруō јіеш xілар, діēӷацің һуеттіна ца хілар, цаꜧ ца хілар, һар һуманна ніწԛҟōчуш ца хілар, гуш ца хілар, хууш ца хілар, лууш ца хілар, валар, ԛору хілар, бꜧерзіең хілар, толҟу хілар, ԛестіна һоҟҟузі ву ēлле меттіг хілар, шіēцің нāԛуост хілар. дēліеx̓ мегіш долуң сіпаташ ду: һар даң мегіш долуң һума дар а дітар а.

Хӏун ду иза аьлча? Хӏора пхийттара ваьллачу стагана хаар ду везачу Делехь долу сипаташ. Хӏун ду уьзаш аьлча? Карор а, хьалха дуьйна хилар а, тӏаьххьара висар а, цхьанна а хӏумане таро ца йар а, шен дегӏаца хӏоттар а, цхьаъ хилар а, ницкъкхачар а, лаар а, хаар а, дийна хилар а, гар а, лер а. Дела хилар ду: ницкъ кхочуш, лууш, хууш, дийна, хезаш, гуш, луьйш. Везачу Делехь доцу сипаташ ду: ца карор, ца хилар, керла хилар, хӏуманца таро йеш хилар, дегӏаца хӏоьттина ца хилар, цхьаъ ца хилар, хӏора хӏуманна ницкъ кхочуш ца хилар, гуш ца хилар, хууш ца хилар, лууш ца хилар, валар, къора хилар, бӏаьрза хилар, толкха хилар; къаьсттина хӏоккхуза ву аьлла, меттиг хилар; шеца накъост хилар. Делехь мегаш долу сипаташ ду: хӏора дан мегаш долу хӏума дар а, дитар а.

һај сең бēр,

аx̓ хаа хаазаң мегіш дōцуң һуманаш!

һунду ізуш ēлчаx̓? дēлің іелчінішкаx̓ долуң сіпаташ ду ізуш: дēлің іелчінішкаx̓ ду, дāла шешке делле һума, адамашке ҟāчадар, баԛліер, тіешаміе хілар а. дēлің іелчінішкаx̓ дōцуң сіпаташ ду: харц ліер, тешаміе ца хілар, шешке дāла делле һума адамашке ца ҟāчадар, x̓āрам буолх бар, карāһат һуманахаң ларвелле ца хілар. іелчінішкаx̓ мегіш долуң сіпаташ ду: деррігіе а адамај даӷмушна ҭедōӷуң һуманаш. һунду ізуш ēлчаx̓? x̓āнал даар а, малар а ду, нāб а, цамагујла, x̓āнал нēԛіцің зудаң хажат хілар а.

һај сең бēр,

аx̓ хаа, дāла доллучу халԛал сі̄лаx̓ вазвінаріг вајң пајхамар муx̓аммад (ꜧалајһіссалāту вассалāму) хілар, адамашке а ђінішке а із іелчі віна ваајтар а.

һај сең бēр,

аx̓ хаа нāхахің сі̄лаx̓ безінігіш вај пајхамараң нāԛуостуој хілар. мілуш бу ізуш ēлчаx̓? абу бакар ву, ꜧумар ву, ꜧусмаң ву, ꜧēліі ву.

һај сең бēр,

аx̓ хаа хаазаң мегіш дōцуң һума! x̓ең дін һунду ēлчаx̓? аx̓ āла, дін іслам ду сең. x̓уо мічі зурріетахаң ву ēлчаx̓? аx̓ āла, āдамаң пајхамараң зурріетахаң ву суо. x̓уо мічі міллатахаң ву ēлчаx̓? аx̓ āла, ібрāһі̄маң міллатахаң ву суо. x̓уо мічі умматахаң ву ēлчаx̓? аx̓ āла, муx̓аммадаң пајхамараң умматахаң ву суо. x̓ең ԛілбі һунду ēлчаx̓? аx̓ āла, сең ԛілбі x̓ажің წа ду. x̓ең імам һунду ēлчаx̓? аx̓ āла, сең імам ԛураң ду. x̓ең вежіріј мілуш бу ēлчаx̓? аx̓ āла, бусулбаң вежріј вежріј бу сең. x̓ең јіжіріј мілуш бу ēлчаx̓? аx̓ āла, бусулбаң јіжіріј јіжіріј бу сең. x̓ең мастуху міла ду ēлчаx̓? аx̓ āла, сең мастуху шајҭаң ду.

һај сең бēр,

аx̓ хаа хаазаң мегіш дōцуң һуманаш!

һунду ізуш ēлчаx̓? лāмазаң шарҭаш ду ізуш. ламазаң шарҭ масаң ду ēлчаx̓? аx̓ āла, пхіъ ду: цx̓аꜧ хаң хаар ду, шоллуӷуң ԛілбіēx̓а віерзар ду, ҟōлуӷуң ꜧоврат x̓улдар ду, діеалӷуң лāмаз караx̓ хілар ду, пхіеалӷуң діеӷ а бедір а лāмаз даң ҭеһуеттіна меттіг а, біехучу һуманахаң წені хілар ду.

лāмазаң рукну масаң ду ēлчаx̓? аx̓ āла, ҟуоітте ду. x̓алхараніг ніјат дар ду, шоллуӷуніг аллаһу акбар ду, ҟōлуӷуніг ніწԛҟаччуна іраһуоттар ду. діеалӷуніг бісміллаһ діēшар ду, пхіеалӷуніг уоx̓атаꜧар ду, јелхалӷуніг ајбавалар ду, вуорһалӷуніг сужда дар ду, барһалӷуніг шіна суждана јуԛԛіе тіембар ду, іссалӷуніг аттехіјāт діēшар ду, ітталӷуніг аттехіјāт діēшаң уоx̓ахаар ду, цx̓ајтталӷуніг пајхамарна салават діллар ду, ші̄тталӷуніг салам далар ду, ҟуоітталӷуніг цархің x̓алхараніг x̓алха дар ду, ҭеx̓арніг ҭеx̓а дар ду. лāмаз іēцараң парзаш масаң ду ēлчаx̓? аx̓ āла јалх ду. һунду ізуш ēлчаx̓? x̓алхараніг ніјат дар ду, шоллуӷуніг јуіx̓ јіллар ду, ҟōлуӷуніг пx̓ерсіш діллар ду, діеалӷуніг куертаx̓ хі x̓аҟар ду, пхіеалӷуніг куōгаш біллар ду, јалхалӷуніг цархің x̓алхараніг x̓алха дар ду, ҭеx̓арніг ҭеx̓а дар ду.

ҟуо һума ду дēле резі волуш, цаꜧ мāрана дікің јолуң стіē ју, шоллуӷун дēніе нāнніе дікің долуң бēр ду, ҟōлуӷуң ēліна дікің волуң лај ву.

һај сең бēр,

x̓уо ліēлаш ду x̓ајң ђімала ца хаарна лēтте ҭехулу, ловзуш, сіңԛіēрамаш біеш, ђімала јахајтуш ҭеx̓іена пајда бōцуш. x̓ēԛілаx̓ ҟіі̊начу хēнаx̓, x̓уо дуохкуōдēріг долуш ду, амма јахана хаң јухајіерзур јац x̓уōна ҭāҟҟа āр аx̓: "һај сең дōԛузула, ас сајң ꜧумру ма зііе јеј̊ініенај; сең дāс, нāнас суо ма ҟуоајң велара ēлле"; һіңці x̓уōна дікіңці x̓іехам бічаx̓, харцаx̓а хіēта x̓уōна.

һај сең бēр,

дāла вајна ꜧумру јелле, зііе ца јај̊аң цуіңцің x̓ēԛіл а делле, хазар а делле, гар а делле, сіңҟіēтам а белле. ꜧілму ꜧāмадіē аx̓, ꜧілму хааргаx̓ дуҟҟа а пајданаш бу; стаг дікің ҭе ні̄свіеш ду із, дуініенің а ехіратаң а пајда луш ду із; ҟōччуш, дēле а дуініе а довзајтуш ду із; јураҟ ꜧамадіеш ду із; стагахаң вуоң ӷіллаҟаш довхуош ду із; стегің x̓ēԛіл лаҟадоҟҟуш ду із, дуініенаx̓ а ехіратаx̓ а дēԛілің хіларге дуогдōхујла ју цуінцің, сагатделчаx̓ сінԛіēрам буо цуіңці, нāхана x̓іехамаш буо цуіңцің; ꜧілму діēшаң ца лууң стаг, тілле стаг ву із.

дāла ҟуелліна дуініе а дуініена чуx̓ мел долуң һума а јалх ді̄наx̓. ҭāҟҟа ҟуелліна дāла āдам пајхамар леттіхің, цуінің ԥіендахаң ҟуелліна дāла цунна стіē x̓авва; цēрің дāхар хілле јіелсімана чуx̓, амма дāла ԛастајна јіелсіманаң стуемішхің цx̓а стуом. оцу стуеміхің стуом ма баалаш ēлле, церге біјур а діна. ҭāҟҟа шајтануō, дēлің наꜧалат хіларуō, і шіі̊ ꜧіēхајна, дēлің біјурахаң деҟҟіна, ҭāҟҟа цāра біі̊на і стуом. цулҭеx̓а дāла јіелсімана чуірі дꜧāдеҟҟіна і шіі̊. ҭāҟҟадуіна шēш ԛаx̓іегуш дēхна. x̓аввајң каш ду ђідда бōхучу шаһараx̓.

вајң пајхамар муx̓аммад (ꜧалајһіссалāту вассалāму) віна маккаx̓; цуінің дē წе ꜧабдуллаһ ју, ꜧабдуллајң дē წе ꜧабдулмуҭāліп ју, ꜧабдулмуҭāліпің дē წе һāшім ју; ԛурајшің тајпіні бу ізуш. пајхамараң дē вежіріј хілле ꜧаббас, x̓амзат, абӯҭāліп. муx̓аммадіеx̓ пајхамарла гуча дēлле, цуіні ꜧумруң шавзҭԛа шуо дēлчі, цулҭеx̓а іт шара мāккаx̓ вēхна із, ҭāҟҟа ҟелхіна із мāккарің мēдіна. шіēң ꜧумруң ҟӯзҭԛіе ҟуо шуоіе дēлчі, дуініені ҭіерің ҟелхіна із; шуінің вуōллар мēдінаx̓ ду.

x̓ежің წа діна ібрāһі̄м пајхамара, цуінің дē წе хілле āзар; ібрāһі̄м хілле дēлің дуоттаӷа; цуінің хілле віі̊ вуоꜧ: ісмаꜧі̄л, ісx̓āԛ, мадјāн, мудāн. цāрхің ԛесттіна дēна віēзаш хілле ісмаꜧі̄л.

ісx̓āԛің вуоꜧ хілле јаꜧԛӯб; јаꜧԛӯбаң хілле ші̄тте қант: рубі̄н, шāм̊ꜧӯн, лāвā, јаһӯзā, баш̊сӯхун, јабӯлун, дӯна, наптӯна, кӯда, уві̄сар, бун̊јāмін, јӯсуп.

дагардараң x̓арпіш ду һоруш.

1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0.

саң хаар.