Цӏердош
Дукхаллин Кеп
I.
Чеккхенгахь «аш» делахь, иштта легайо дукхаллин кеп:
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
месаш |
доланиг |
месийн |
лург |
месашна |
дийриг |
месаша |
коьчалниг |
месашца |
хотталург |
месех |
куьцаниг |
месашха |
меттигниг |
месашка |
доллург |
месашкахь |
долург |
месашкара |
хадорг |
месашкахула |
агӏонниг |
месашкахьа |
агӏорниг |
месашкахьара |
агӏохадорг |
месашкахьахула |
дозаниг |
месашкац |
дустург |
месел |
саннарг |
меселла |
тӏедолург |
месаша |
тӏехьдерг |
месашахь |
тӏерадуссург |
месашара |
йуккъедолург |
месийла |
йуккъехьдерг |
месийлахь |
йуккъерниг |
месийлара |
II.
Чеккхенгахь «еш» делахь, иштта легайо дукхаллин кеп:
| дожар | цхьаъ | дукха |
|---|---|---|
цӏерниг |
илли |
иллеш |
доланиг |
иллин |
иллийн |
лург |
иллина |
иллешна |
дийриг |
иллино |
иллеша |
коьчалниг |
иллица |
иллешца |
хотталург |
иллех |
иллех |
куьцаниг |
иллиха |
иллешха |
меттигниг |
иллига |
иллешка |
доллург |
иллигахь |
иллешкахь |
долург |
иллигара |
иллешкара |
хадорг |
иллигахула |
иллешкахула |
агӏонниг |
иллигахьа |
иллешкахьа |
агӏорниг |
иллигахьара |
иллешкахьара |
агӏохадорг |
иллигахьахула |
иллешкахьахула |
дозаниг |
иллигац |
иллешкац |
дустург |
иллел |
иллел |
саннарг |
иллелла |
иллелла |
тӏедолург |
илли |
иллеша |
тӏехьдерг |
иллехь |
иллешахь |
тӏерадуссург |
иллира |
иллешара |
йуккъедолург |
иллила |
иллийла |
йуккъехьдерг |
иллилахь |
иллийлахь |
йуккъерниг |
иллилара |
иллийлара |
Тӏеалар: Кхузахь тидамбе хотталурггий, дустурггий дожарш цхьаллин а, дукхаллин кепехь цхьатера хилар. Хьалха цхьаллин кепаш иштта йара: иллих, иллил.
III.
Чеккхенгахь «ий» делахь, иштта легайо дукхаллин кеп:
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
черчий |
доланиг |
черчийн |
лург |
черчашна |
дийриг |
черчаша |
коьчалниг |
черчашца |
хотталург |
черчех |
куьцаниг |
черчашха |
меттигниг |
черчашка |
доллург |
черчашкахь |
долург |
черчашкара |
хадорг |
черчашкахула |
агӏонниг |
черчашкахьа |
агӏорниг |
черчашкахьара |
агӏохадорг |
черчашкахьахула |
дозаниг |
черчашкац |
дустург |
черчел |
саннарг |
черчелла |
тӏедолург |
черчаша |
тӏехьдерг |
черчашахь |
тӏерадуссург |
черчашара |
йуккъедолург |
черчийла |
йуккъехьдерг |
черчийлахь |
йуккъерниг |
черчийлара |
Тӏеалар: Доланиг дожарехь тӏехьа «н» тӏетуху, кхечанхьа «ий» дӏа а доккхий, дожаран чеккхе тӏетуху.
IV.
Чеккхенгахь «ой» делахь, доланиггий, хотталурггий, дустурггий дожаршкахь «й» дӏа а ца доккхуш чеккхе тӏетуху, кхечанхьа дӏа а доккхуш чеккхе тӏетуху.
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
наной |
доланиг |
нанойн |
лург |
наношна |
дийриг |
наноша |
коьчалниг |
наношца |
хотталург |
нанойх |
куьцаниг |
наношха |
меттигниг |
наношка |
доллург |
наношкахь |
долург |
наношкара |
хадорг |
наношкахула |
агӏонниг |
наношкахьа |
агӏорниг |
наношкахьара |
агӏохадорг |
наношкахьахула |
дозаниг |
наношкац |
дустург |
нанойл |
саннарг |
нанойлла |
тӏедолург |
наноша |
тӏехьдерг |
наношахь |
тӏерадуссург |
наношара |
йуккъедолург |
нанойла |
йуккъехьдерг |
нанойлахь |
йуккъерниг |
нанойлара |
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
белхалой |
доланиг |
белхалойн |
лург |
белхалошна |
дийриг |
белхалоша |
коьчалниг |
белхалошца |
хотталург |
белхалойх |
куьцаниг |
белхалошха |
меттигниг |
белхалошка |
доллург |
белхалошкахь |
долург |
белхалошкара |
хадорг |
белхалошкахула |
агӏонниг |
белхалошкахьа |
агӏорниг |
белхалошкахьара |
агӏохадорг |
белхалошкахьахула |
дозаниг |
белхалошкац |
дустург |
белхалойл |
саннарг |
белхалойлла |
тӏедолург |
белхалоша |
тӏехьдерг |
белхалошахь |
тӏерадуссург |
белхалошара |
йуккъедолург |
белхалойла |
йуккъехьдерг |
белхалойлахь |
йуккъерниг |
белхалойлара |
V.
Цхьацца долу дешнийн шайн кепара легар хуьлу.
| дожар | дош |
|---|---|
цӏерниг |
дай |
доланиг |
дайн |
лург |
дайшна |
дийриг |
дайша |
коьчалниг |
дайшца |
хотталург |
дайх |
куьцаниг |
дайшха |
меттигниг |
дайшка |
доллург |
дайшкахь |
долург |
дайшкара |
хадорг |
дайшкахула |
агӏонниг |
дайшкахьа |
агӏорниг |
дайшкахьара |
агӏохадорг |
дайшкахьахула |
дозаниг |
дайшкац |
дустург |
дайл |
саннарг |
дайлла |
тӏедолург |
дайша |
тӏехьдерг |
дайшахь |
тӏерадуссург |
дайшара |
йуккъедолург |
дайла |
йуккъехьдерг |
дайлахь |
йуккъерниг |
дайлара |